Met Andere Woorden – HUISBLOGGER

Wat is de rol van kunst en de kunstenaar aan het begin van de 21e eeuw?

Proloog
De mens als soort wordt naar zijn idee gedreven door een verlangen naar gemeenschappelijk welzijn; zijn ethische bewustwording wordt gevoed door zijn contact met het schone. Kunst moet in dienst staan van dit proces. Kunst wilt verheffen en aan de hand van het schone – het zintuiglijk waarneembare, hoe gebrekkig ook – de weg wijzen naar het goede en de waarheid. Bij kunst gaat het uiteindelijk om ethische vervolmaking,’uit ‘Wat is Kunst’ van Lev Tolstoj.

Wat is de rol van kunst en de kunstenaar aan het begin van de 21e eeuw? Dit is een vraag die volgt na het bovengenoemde citaat en ons uitdaagt de relevantie van ons eigen vakgebied -de beeldende kunst- te herdefiniëren.

De hedendaagse wereld en daarmee mensheid verkeert in een opeenvolging van transformaties, op nagenoeg alle gebieden in de samenleving wordt vanuit verval gezocht naar nieuwe structuren om onszelf verder te ontwikkelen. Maar hoe kan de kunst en kunstenaar zich daartoe verhouden? En wat vervalt er in de kunstwereld dat ont-wikkeld wilt worden?

Een stukje achtergrond & visie
Begin 2014 hebben wij het MAW (Met Andere Woorden) opgericht vanuit een onvolledigheidsgevoel met betrekking tot de taak van de kunsten in de tijd waarin we leven. Hoe kan kunst (het schone) ingezet worden om het goede en het ware zichtbaar te maken? En zoals Joseph Beuys zei: zich ‘erweitern’, zich opheffen, op een hoger plan worden getild.

Met deze gedachten proberen wij kunst in te zetten als daadkrachtig middel voor het openbreken van vraag- en probleemstellingen via bedrijfsleven, overheidsinstellingen en het culturele rijk.

Opponenten van deze beweging zouden onze manier van werken bestempelen als ‘geïnstrumentaliseerd’ kunstenaarschap, wegens het vervagen van de autonome positie van de kunstenaar. Het tegendeel is echter waar; juist het bewust inzetten van de kunst in contexten buiten de (commerciële)kunstwereld, maakt vrij. Verantwoording nemen voor wat er om je heen gebeurt is hierin een kernaspect. Vanzelfsprekend kan dit eveneens vanuit een ‘geisoleerd’ traditioneler atelierbestaan gebeuren, maar dit is niet de wijze waarop de kunst zich zal vernieuwen, of ‘erweitern’.

Of zoals beeldend kunstenaar Renzo Martens nuanceert:
Most artists operate within the art economy. They can deal with political realities on Earth, but confine the critique they formulate to the field of art. This makes critique exceptionally easy, as it divests it of any consequences. Art operates in a free zone, where it can afford doing whatever it wants, exactly because it has no consequences. If art would serve as a tool of revolution, it would soon be forbidden.
uit ‘Artists come to create beauty and Kindness, A conversation with Renzo Martens

Het overmatig cynisme en de ironie als product van het postmodernisme bestrijdt dit maar al te graag. Want hoe kun je het goede en het ware zichtbaar maken als deze vanuit jouw mensbeeld niet bestaan? Dit is dan ook precies de rede waarom kunst juist buiten haar traditionele context zou moeten werken; om het gefragmenteerde westerse mensbeeld dat de wereld overheerst en in verval heeft gebracht te herdefiniëren.
Het is natuurlijk niet zo dat wij de heilige graal al hebben gevonden, het is het onvolledigheidsgevoel omtrent de beeldende kunst dat ons werk momenteel typeert.

Screen Shot 2015-11-05 at 16.47.49 Screen Shot 2015-11-05 at 16.48.13 Screen Shot 2015-11-05 at 16.48.04

Een voorbeeld: Met Andere Woorden
Januari 2014. Het bestuur van ArtEZ verkeert in een crisis en daarmee wijzelf als student ook. Er zijn destructieve toekomstplannen, belangenverstrengelingen in de Raad van Toezicht en te veel interim-bestuurders. Gelukkig werken de faculteiten op zich uitstekend en merken de studenten er weinig van.
Tot het moment dat de toenmalige interim-bestuurder de zogenoemde 2020-plannen uit zijn mouw schudde en binnen ArtEZ afdelingen wilde gaan verschuiven. Studenten en docenten protesteerden, er werden door touwtrekkende studenten halve liters bier uitgedeeld als je deelnam aan deze acties.
Dit triggerde ons om ArtEZ eens goed te bekijken en te bevragen. Echter, ‘kraken’ is van de 20e eeuw, dus bier drinken en tegen een dichte deur aantrappen werkte niet meer; er moest een nieuwe vorm gevonden worden. Met deze insteek besloten wij om Met Andere Woorden in het leven te roepen, om zo vrij letterlijk de situatie ‘met andere woorden’ te benaderen.

Via locale politiek, ondernemers en kunstenaars kwamen wij meer over de achtergrond van het probleem te weten. Ook een anonieme ‘klokkenluider’ voorzag ons van documenten met waardevolle informatie over de situatie. Zo kwamen wij tot de constatering dat niet per se het interim-bestuur, maar de Raad van Toezicht twijfelachtig in elkaar stak. In de samenstelling van dit orgaan ontbraken kunstenaars, theoretici en andere professionals uit het culturele kunst- en educatievlak.

Dankzij ‘artistieke’ interventies (zoals het plaatsen van een hoofdkwartier voor het hoofdgebouw van ArtEZ), acties (zoals het publiceren en screenen van een fictieve Koreaanse nieuwsuitzending) en onderzoek belandde wij, nadat de Arnhemse pers ons had gesignaleerd, rondom de tafel met eerst de Hogeschoolraad, daarna het College van Bestuur en tenslotte met de Raad van Toezicht zelf.
Dit laatste was volgens eigen zeggen een grote uitzondering, omdat ze afstand tot studenten en docenten moesten bewaren. Iets waar wij het zeker niet mee eens konden zijn. Ze gaven toe dat ons voorstel voor een ander samenstelling van de Raad op een zekere juistheid beruste, maar niet haalbaar was. Drie maanden later, na volharding van onze acties stapte de Raad op en werden we benaderd om het profiel van een nieuwe Raad van Toezicht samen te stellen. Het resultaat hiervan is te zien in het portret dat we van deze nieuwe raad hebben gemaakt, in de vorm van een puzzel (die later werd verspreid door alle locaties van ArtEZ). Zeer van belang was dat er een beeldend kunstenaar in zou komen, nu bekend als Renzo Martens die wij hiervoor hebben voorgedragen.

Na deze periode werden wij tot slot betrokken bij het selectieproces van het nieuwe College van Bestuur, dat inmiddels bijna is afgerond. Zodoende merkten wij dat de kracht en macht van kunst verder kon reiken dan de kunstproductie zelf. Dit willen wij dan ook verder onderzoeken door van het MAW een stichting te maken, in opdracht te gaan werken en nieuwe projecten op te starten.

 

Met Andere Woorden

Wij zijn Johannes Kronenberg (23) en Eef Veldkamp (22), afgelopen zomer afgestudeerd als beeldend kunstenaar aan Fine Art te Arnhem. Wij zetten ons uiteen met de vraag wat de rol van kunst en het kunstenaarschap aan het begin van de 21e eeuw belichaamt. Hoe kunnen wij als kunstenaar, maar voornamelijk als mens verantwoordelijkheid nemen voor de tijd waarin wij leven? Wat vragen wij aan de wereld? En wat vraagt de wereld aan ons?

1 Comment

  • […] is de rol van kunst en de kunstenaar aan het begin van de 21e eeuw? was de vraag waarmee we het eerste artikel in deze reeks begonnen. Een vraag die ontstond vanuit het verlangen om de grenzen van kunst te verleggen en daarmee […]

Leave a Reply