JOANNE HAKKERT update 2

een vernieuwing van het kijken

Een jaar of tien geleden, ik zal ongeveer vijftien zijn geweest, zag ik laat in de avond een uitzending van LOST IN TRANSLATION, een film van Sofia Coppola uit 2003. De film opent met bijna statisch te noemen beeld van de benen en billen van een jonge vrouw. De actrice, Scarlett Johansson, ligt op een bed, enkel gekleed in een T-shirt en een zachtroze onderbroekje. Een dergelijk verleidelijk shot was mij niet vreemd. Ik was bekend met de swingende heupen van Baby uit DIRTY DANCING en werd in die tijd nog te pas en te onpas geconfronteerd met de halfnaakte vrouwen in Fa-reclames. Wat deze kijkervaring voor mij echter onderscheidde van al die voorgaande ervaringen, was het feit dat het shot dusdanig lang duurde dat ik mij er ongemakkelijk bij begon te voelen. Ik werd mij er pijnlijk van bewust dat ik het was, die keek.
Foto bovenstaand:Lost in Translation, Sofia Coppola, 2003

Deze ongemakkelijke kijkervaring nam ik mee, naar mijn bachelor Theater- Film- en Televisiewetenschappen aan de Universiteit Utrecht, waar ik hem in theorie probeerde te vangen. Tijdens mijn studie aan ArtEZ, probeerde ik hem praktisch vorm te geven. Pas in mijn laatste jaar van ArtEZ besefte ik mij echter weer waarom de billen van Scarlett Johansson mij in die tien jaar zo waren bijgebleven. Toen ik een tekst voor de eindexamencatalogus van de afdeling Graphic Design schreef, vond ik een artikel terug dat de kracht van het ongemak naar mijn idee geweldig omschrijft. In zijn gelijknamige essay omschrijft Freud “the uncanny,” als het gevoel van ontworteling wanneer het bekende de kijker plotseling vreemd voorkomt. Het is juist dit ongemak, zo omschrijft Freud, dat de aandacht van de kijker kan verleggen van wat getoond wordt, naar een bewustzijn van het kijken en, misschien, een nieuwe manier van kijken.

Foto_2 Screen Shot 2015-12-10 at 14.06.57 Screen Shot 2015-12-10 at 14.07.08
Forum for an Attitude, Depot Basel

Met de hedendaagse nadruk op vernieuwing en innovatie, een streven dat zowel voor producten als mensen lijkt te gelden, verliezen we naar mijn idee te snel de aandacht voor het bekende. Het is dan ook niet vreemd dat ik in mijn afstudeerwerk ‘Programming the Body’ niet naar de toekomst van anticonceptie keek, maar juist koos voor een nieuw perspectief op een pilverpakking die al bijna vijftig jaar oud is. Mijn persoonlijke interpretatie van innovatie, appelleert in die zin aan Freuds omschrijving van the uncanny. Het is niet nieuw, niet anders, integendeel: “it is something that was familiar to us a long time ago, […] It is something that, destined to be kept out of sight, has come to light.” Meer dan om innovatie in techniek of vorm, gaat het mij in mijn praktijk kortom om een vernieuwing van het kijken. Een dergelijke vernieuwing kan echter natuurlijk niet voorbehouden blijven aan de beoogde toeschouwer van mijn werk. Als maker probeer ik dan ook zo veel mogelijk een open blik te houden naar andere disciplines, andere makers en theorieën.

Op uitnodiging van Matylda Krzykowski nam ik begin november daarom deel aan het Forum for an Attitude; een interdisciplinair event verspreid over twee locaties. In de vorm van een serie van vijf ‘Forums’ in Depot Basel en een expositie in het Vitra Design Museum in Weil am Rhein, biedt Depot Basel ontwerpers en academici uit verschillende disciplines een platform om met elkaar in gesprek te gaan. In de context van het thema ‘Visibility’ ging ik samen met een groep van architecten, product designers, urban planners en een Future Studies-student in gesprek over het belang van zichtbaar zijn, in relatie tot zichtbaar maken.

Foto_5 Foto_6
Uitreiking Hendrik Valk Prijs

Mijn eigen zichtbaarheid als ontwerper ga ik niet uit de weg. Zo maakte ik graag gebruik van de mogelijkheid mijn werk te presenteren tijdens Art Arnhem, na het winnen van de Hendrik Valk Prijs. De nadruk in mijn werk probeer ik echter te leggen op het zichtbaar maken, zo blijkt wel uit mijn persoonlijke interpretatie van innovatie. Het meest interessant tijdens het Forum vond ik dan ook de afsluitende middag, waarin een cultureel antropologe een korte analyse gaf van zowel de inhoud van de discussies, als ons gedrag en onze dynamiek als groep. We werden uitgedaagd van een afstandje naar onszelf te kijken en de afgelopen vier dagen in een nieuw licht te beschouwen. Met een vernieuwde blik op mijzelf ging ik naar huis. Niet alleen omdat ik in de discussies tot frisse inzichten was gekomen, maar ook omdat ik, voor het eerst in tien jaar, ‘gewoon’ pilloos ongesteld was geworden. En dat dat bijzonder “uncanny” is, daar zou Freud het met zijn fascinatie voor de vrouwelijke genitalia vast mee eens zijn geweest.

 

More from Joanne Hakkert

JOANNE HAKKERT update 4

HYSTERIE Naar aanleiding van een expositie van Programming the Body in de...
Read More

1 Comment

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *