Mariël Smit – GASTBLOGGER

performance Hitte (in cafetaria Dolfijn, als onderdeel van Kunst op de Koffie 2017)

Podiumvrees

Beste lezers,

Misschien kennen jullie mij nog wel, ik ben twee jaar geleden afgestudeerd aan Base for Experiment Art & Research. Ik maak theatrale, schaamteloze performances, zoals hierboven in een vitrine van een snackbar. Inmiddels heb ik een ongevaarlijke vorm van podiumvrees opgelopen. Wil je weten hoe dat kwam? Lees dan snel verder.

Terug in de tijd: juni 2017. Hoogmoed vierde hoogtij onder de derdejaars studenten die een glansrijk afstudeerjaar voorzagen. Vol adrenaline fantaseerden we over de eindexpo die zelfs onze hoogste verwachtingen zou overtreffen. Als wilde barbaren stonden we te rammelen aan de poorten van de status quo. We wilden verrassen en vernieuwen.
Strijders van de lage cultuur, zo zag ik ons. Gehuld in pretentieloze spijkerbroeken, shirts en sportsokken met badslippers (een modetrend die bekend staat als Normcore). Zo presenteerden we de meest laagdrempelige kunst. We gingen aan de haal met elementen uit de populaire cultuur: rap, karaoke, scooters, videoclips. Er was nog nooit een jaarlaag geweest met zoveel performers. Het medium bood ons de ruimte toegankelijkheid te veinzen en ironie te ontkennen.
Bij de aanvang van dat beloftevolle jaar onstond het idee om onszelf de nickname Barbearians te geven. Onze opleiding had net de nieuwe naam BEAR gekregen en het boek de Barbaren van Alessandro Baricco sloot perfect aan bij het eerder omschreven gedachtegoed. Baricco omschrijft hierin de eeuwige wisselwerking tussen een oude en een nieuwe macht in de totstandkoming van een cultuur. Ter illustratie haalt hij de Chinese muur aan, die psychologisch van bijzondere waarde bleek. De muur creëerde een ‘binnen’ en een ‘buiten’; scheidde beschaving van barbarisme. Binnen de muren heerste cultuur en hierarchie, daarbuiten waren slechts woestelingen die met hun handen aten.

Barbearians

Die woestelingen die met hun handen aten, dat waren wij. Nu zijn studenten in het algemeen arm en onhygienisch, maar wij verloren onszelf totaal in het hangen voor de ingang met bier uit blik, omdat het ons kunstenaarschap belichaamde. Mark Boog beschrijft het barbarisme levendig in een lezing over Wachten op de barbaren – de roman van J.M. Coetzee:

 “Een beetje barbaar weet dat er op hem gewacht wordt. Hij stelt zijn komst uit. Hij richt zijn paard een tegengestelde richting op en verdwijnt spoorslags uit het zicht dat hij nog maar net betreden heeft. Hij kijkt niet om. Hij weet dat zijn opponenten hun daden op hem afstemmen. Hij heeft – een eerste, symbolische overwinning – niet eens een naam voor hen: hij is de Barbaar, zij zijn de anderen, de onzekeren. 
En het is die onzekerheid, weet hij, die hem uiteindelijk zal doen zegevieren. De anderen aarzelen, richten wachtposten in, bespreken zijn komst en zijn wegblijven, zijn woeste uiterlijk, zijn gewoonten, die ze maar nauwelijks begrijpen, alles, van het grootste tot het kleinste. Na enige tijd gaan ze romans en gedichten schrijven, en dan, weet de Barbaar, zijn ze op hun zwakst. Ze gaan twijfelen aan zichzelf, aan de verschillen tussen henzelf en de Barbaren, aan het bestaan zelfs van hun mysterieuze tegenpolen. Met een beetje geluk, grinnikt de Barbaar, gaan ze zelfs aan hun eigen bestaan twijfelen – het zijn rare jongens, de anderen. Ze verzwakken met de dag, en het is vaak niet eens nodig om te verschijnen. De boel stort vanzelf in. Het is dan tijd om zich te vestigen, om zelf een rijk te stichten, aan de rand waarvan na verloop van tijd nomaden en wilden zullen verschijnen, primitief, dreigend, onbekend.” 

Baricco haalt een aantal voorbeelden aan om aan te tonen hoe hedendaagse Barbaren de gevestigde orde bestormen, overhoop halen en hervormen. Wijn: een drank die een eeuw geleden nog was voorbehouden aan Fransen en liefhebbers. Tegenwoordig drinkt men over de hele wereld wijn en andere dan voorheen, namelijk spectaculaire wijn waar geen fijnproeverij aan te pas komt. Jaren van rijping en verdieping worden overgeslagen. Deze wijn geeft zich in de eerste slok volledig aan je over als ware zij een dame van lichte zeden. 
En wat dacht je van boeken? Die worden niet meer slechts gelezen door zij die ze schrijven en zij die beletterd zijn; ondanks haar verondersteld achterhaalde vorm vinden boeken gretiger aftrek dan ooit. Deze papieren dragers van romans zijn tegenwoordig beter bekend als Bestsellers en worden gemaakt door schrijvende tv-sterren die het de literaire voerhoede moeilijk maken. 
De voorbeelden laten zien dat barbaren er altijd zullen zijn. Op hun beurt zullen zij heersen en gezelschap krijgen van een nieuwe dreiging. Deze beweging is er een volgens hegeliaanse dialectiek; elke these wordt tegengesteld door een antithese en vormt een synthese. Heilige huisjes worden met de grond gelijk gemaakt, tot er niets behalve horizontale gelijkheid over is, en een nieuwe hierarchie kan worden aangebracht. 

Arnhem uit

Dit doet me denken aan een bevriende kunstenaar van mijn leeftijd, die in een paar jaar zo veel successen behaalde, dat hij niet meer weet wat hij nu nog wil. Hij kreeg steeds leukere opdrachten voor nog hippere plekken en nog bekendere instituten voor nog meer geld. Om zichzelf te blijven uitdagen zal hij hogere doelen moeten stellen. Niet alleen voor zichzelf, maar ook voor de beschaving waar hij aan de deur klopt. Een cultuur waartoe je behoort kun je moeilijk bestormen. 
Ikzelf kwam tot het inzicht dat ik het wel prettig vind om binnen de beschermde muren te vertoeven. Terwijl mijn oud studiegenoten doorrazen in verschillende tempo’s, ben ik een tandje langzamer gaan leven in het Hoge Noorden. Dat begon allemaal in Cali, Colombia. 

Ik had het zo bedacht: als ik toch Arnhem uit moet, dan het liefst naar een plek waar het leven tot de verbeelding spreekt en de zon meedogenloos schijnt. Ik wilde mij vestigen als kunstenaar in Colombia en dat leek verrassend makkelijk. Tussen alle tripjes door deed ik mee aan een aantal zeer geslaagde tentoonstellingen. Het avontuur duurde vijf fantastische maanden, tot ik doodop neerviel in een stapelbed van een hostel. Ineens was ik helemaal klaar met dat armetierige gezwerf van plek naar plek en het gehannes over honoraria. Een galeriehouder in Bogotá wilde me niet betalen, ondanks onze mondelinge afspraak. En een tweede performance in één week deed me twijfelen of ik het wel aan kan: de zenuwen van het creëren onder tijdsdruk en het dan ook nog zelf uitvoeren. Het optreden voor publiek zorgde telkens voor een enorme adrenalinepiek, maar werd gevolgd door een dikke energiedip. En dat in een land waar ik me zo vreemd voelde. Ik miste de Nederlandse regen en de overzichtelijke bewegwijzering en ik boekte mijn ticket terug naar huis. 
In Nederland aangekomen, kon de regen noch de bewegwijzering mijn verlangen naar het bekende stillen. Aanhoudend snak ik naar rust, regelmaat en reinheid – van podiumbeest naar huismus. Creëren doe ik nu zo veel mogelijk voor mezelf, dat haalt de druk eraf. Alleen mijn penvriend en collega’s zijn mijn publiek. Op mijn werk imponeer ik collega’s met fraai geformuleerd doch efficiënte verzoeken. Geïnspireerd hierop maakte ik een videoinstallatie bij Studio Omstand in Arnhem

bottleneck
evident
screenshots van mijn laatste werk dat is geinspireerd op mijn kantoorwerk en de taal die we gebruiken. Dit was een videoinstallatie en performance gepresenteerd op 1 december 2018 bij Studio Omstand te Arnhem.

Over podiumvrees sprak ik Stefano Keizers (die caberatier die niet echt zo heet) dankzij mijn broertje die me op verschrikkelijk genante wijze voorstelde. Het was zijn eerste opvoering van een nieuwe show geheten Sorry Baby, in het buurthuis van Winsum. De voorstelling was in mijn ogen niet bijster indrukwekkend en ik had het eerlijk gezegd ook niet per sé hoeven zien (zeg ik met de kennis van nu). Dat heb ik natuurlijk niet gezegd, maar ik heb wel gezegd dat ik blij was dat ik hem niet was, omdat ik in het publiek zat. Hij improviseerde – doodeng. Zijn reactie daarop was een verhaal over de lange weg met vele uitgleiders die hij achter de rug heeft. Er was eens een keer, zei hij, dat hij na twee minuten improviseren al wist dat hij niets meer ging bedenken. Er gaat een rilling door me heen als ik me dat voorstel. Van die rilling wil ik af. Van deze blog ook. Ik maak er een eind aan. 

een foto van mij en Stefano Keizers


More from Mariel Smit

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *